Waar coaching de plank misslaat…

(Soms haal ik graag eens een artikel uit de oude doos, zoals deze van 10 jaar geleden.) Organisatieontwikkeling, zeg maar de trainings- en coachingsbranche, is onmisbaar geworden, zo lijkt het. Organisatieontwikkeling kan iets teweegbrengen, mits goed begeleid door het management, mits toegespitst op de praktijksituatie en mits goed is nagedacht of training wel het juiste middel is.

Bij training en coaching binnen organisaties gaat het om verbetering, oftewel om:
-lichamelijk en mentaal gezonde mensen
-die samenwerken
-en onderling helder communiceren
-om een optimale prestatie neer te zetten
-in een gezond bedrijf
-en die daar een eerlijke beloning voor krijgen.
Dat lukt meestal niet zomaar. Op al deze punten kan het misgaan. Wanneer mensen mentaal niet goed functioneren of niet lekker samenwerken en communiceren, komen de coaches en trainers, soms ook de mediators langs. Hun trajecten werpen zoveel vruchten af dat training en coaching een ware hype zijn geworden.
Kennelijk voorzien deze vormen van organisatieontwikkeling in een behoefte. Een behoefte die de organisatie niet zelf kan bevredigen. Niet gek; organisaties hebben zich bezig te houden met markten, sales, productiviteit, omzet en kostenreductie. Dat is vaak keiharde business. Van medewerkers wordt veel daarbij veel gevraagd.
Mensen hebben behoefte aan veiligheid en stabiliteit, maar organisaties bieden die maar beperkt. Managementwisselingen en veranderingen in werkinhoud en werkomgeving vragen veel flexibiliteit van de moderne werknemer, die in de privésfeer ook al aan allerlei verwachtingen blootstaat.
Coaching en training kunnen helpen tijd te maken voor reflectie en bezinning, maar ook helpen een attitude te ontwikkelen waardoor men al die verwachtingen met vertrouwen en in ontspanning tegemoet treden kan. Ook kan iemand worden ondersteund om kwaliteiten aan te boren bij zichzelf die beter bij zijn functie passen.
Coaching en training mogen nooit een vervanging worden voor aansturing; ze kunnen echter een prachtige aanvulling zijn. Maar ook hier gaat veel mis. Trainingen blijken bijvoorbeeld nogal eens te weinig afgestemd op de behoefte van de organisatie, of juist op de behoefte van het individu.
Veel coaches en trainers, ik schreef het al eerder, beschouwen zichzelf als een soort goeroe. Dat is een onbescheiden houding, die er toe leidt dat men een trainee wil omvormen op basis van de eigen levensbeschouwing. De eigen modellen worden dan als een absolute waarheid gepresenteerd. De kunst is natuurlijk om iemand vanuit zijn eigen persoonlijkheid en levensbeschouwing tot een verandering te brengen. Dat is iets anders dan van iemand een boeddhist, christen of NLP’er maken.
De verandering zou in mijn beleving niet los mogen staan van bovengenoemde punten. Dus: coaching en training moet een bijdrage leveren aan mentale, zelfs aan de lichamelijke gezondheid; moet leiden tot een betere samenwerking en communicatie; moet tevens bijdragen aan verbetering van de bedrijfsdoelstellingen.
Over dat laatste is niet iedere organisatieontwikkelaar het eens. Coaching kan er toe leiden, meent men, dat iemand een tijd minder presteert. En misschien zelfs helemaal niet meer presteert. Ik ben daar niet voor. Het kan gebeuren dat iemand in een levensfase zit waarin hij een tijdje minder met prestatie bezig is. Maar moet het bedrijf dat betalen? Misschien in sommige gevallen. Als iemand altijd een optimale werkinstelling heeft gehad. Of al jaren fantastische dingen laat zien.
Maar de voorbeelden zijn legio, dat training en coaching mensen voor maanden, soms jaren, een wanprestatie laat leveren. Dat heeft met niets anders te maken dan met de kwaliteit en instelling van de trainer of coach. Medewerkers krijgen in hun leertraject een illusie voorgespiegeld: bijvoorbeeld dat zij alleen nog maar dingen hoeven te doen waar ze zin in hebben, of dat ze niets ‘moeten’.
Dit doet de werkelijkheid geweld aan. Iemand die geacht wordt een prestatie te leveren, móet iets. Soms moet hij dingen doen die hij niet wil. In een omgeving die verandert op een manier die hij niet wil. Een aantal coaches en trainers zeggen dan: stap dan op. Accepteer het niet. Met als gevolg dat mensen vertrekken en elders weer van alles moeten.
Talloze mensen zijn op die manier een eigen organisatie begonnen. De markt is vergeven van de zzp’ers die ‘geen zin’ hebben in ‘moeten’. Maar als iemand veel moet, is het de zzp’er wel. Ook hier zien we de illusie hoogtij vieren. De beloning die een zzp’er krijgt, maakt het echter draaglijk. Tijdelijk. Voor een paar jaar. Dan ziet men in dat er toch wel veel ‘moet’ en dat men helemaal niet doet waar men zin in heeft.
Volgens mij heeft coaching en training pas zin als mensen beter leren omgaan met het feit dat ze dingen ‘moeten’, als ze beseffen dat ze niet altijd kunnen doen waar ze zin in hebben. Wel kunnen ze op zoek naar een functie die beter past bij hun persoonlijkheid. De controller bijvoorbeeld realiseert zich dan dat hij beter geen leidinggevende kan worden, omdat hij cijferen leuker vindt dan mensen. En de geboren manager gaat niet in een staffunctie zitten.
Er is bij mensen altijd behoefte om vooral te doen waar ze zelf zin in hebben. Niets mis mee, maar je wint er geen oorlog mee en winst maken wordt ook lastig. En zonder winst geen bedrijf. Zo hard en simpel is het, ook in een markt die de storm van een crisis voelt.
Een bedrijf is geen behoeftebevrediger, integendeel: mensen verhuren zich (en laten zich betalen) om de behoeften van een bedrijf te bevredigen. Daarom heb ik altijd gevonden dat bedrijven niet alle persoonlijke ontwikkeling van hun medewerkers hoeven te bekostigen. Coaches en trainers die mensen helpen om hun behoeftes zichtbaar te maken, en op een realistische manier in verbinding te brengen met organisatiedoelen, helpen bedrijf én medewerker. Het leert het individu om optimaal en ontspannen te functioneren. Binnen een context die ook het bedrijf beter laat functioneren.
Training en coaching die de medewerker isoleert van de context waarin hij werkt, is alleen functioneel wanneer de medewerker helemaal op de verkeerde plek zit. Maar dat kan al heel snel worden vastgesteld. Eén gesprek laat dat voldoende zien. En dan moeten trainer en coach dat signaleren, in plaats van trajecten aan te bieden met een ‘open einde’, louter en alleen om hun beurzen te spekken. Want ook de trainer en de coach moeten iets, en het zijn de managers die daarin een rol hebben. Stuur ze aan, die coaches en trainers, zorg dat je weet waar ze mee bezig zijn.
De Nederlandse schrijver Heere Heeresma zei ooit: ‘Veel mensen willen zijn als stromende wateren, maar met behoud van wedde (lees: maandsalaris)’ Duurbetaalde goeroes zijn daarvan een voorbeeld. Laten we dit fenomeen aanpakken. Ik ben de laatste die vindt dat organisaties moeten verkillen. Warmte in de onderlinge werkrelaties is een groot goed. Maar laten we niet vergeten dat er ook gepresteerd moet worden.
Moeten is een vervelend woord. Coaches roepen dat ook vaak tegen hun medewerkers. ‘Ik hoor je vaak het woord ‘moeten’ zeggen. Dat lijkt me niet goed.’ Mijn waarde coaches, daarmee bewijs je niemand een dienst; hooguit je eigen denkbeelden. Mensen moeten wel degelijk iets. Daarin ontspanning te vinden, dat is de kunst.

(bert_overbeek@hotmail.com)

10 thoughts on “Waar coaching de plank misslaat…”

joop kools 10 jaar ago

we leven niet in het paradijs, dus we moeten ons voorzien van middelen om te (over)leven. Een leven zonder verplichtingen leidt al snel tot decadentie.
Het is de kunst willen en moeten zoveel mogelijk in een lijn te krijgen en zoveel mogelijk zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor aangegane verplichtinen. Kleine verstoringen in die lijn vergen een zekere frustratietolerantie.
Daar waar willen en moeten echt uit elkaar gaan lopen is zelfonderzoek naar het "waarom moet ik en wat wil ik" heel nuttig.
Daarbij moet soms, tijdelijk, wat water bij de wijn. De maakbaarheid van het leven wordt vaak overschat en "shit happens", maar de zoektocht naar een goede balans tussen willen en moeten én het benutten van talenten en passie leid tot fantatische resultaten en tot geluk.

Werner Hoenders 10 jaar ago

Je hebt een sterk punt als je zegt dat individuele doelstellingen het beste gekoppeld kunnen worden aan die van de organisatie, Bert. Soms kan dat en dat is dan mooi. Soms kan het ook niet. Dan merk je dat mensen het gevoel kunnen krijgen dat ze vastzitten. Als dit incidenteel is dan is dat niet erg. Is het structureel dan kan de uiterste oplossing zijn dat je een andere baan zoekt of voor jezelf aan de slag gaat. En ik ben met je eens dat je dan ook vaak weer dingen moet. En misschien kom je tot de conclusie dat die baan zo slecht nog niet was. Prima. Dan ga je weer terug (als dat nog kan). Het zijn eigen ervaringen die ons tot inzicht brengen. Ik vind het effectiever om die stappen te maken i.p.v. te mopperen en/of ongelukkig te zijn in je huidige baan. Want dat is vaak wat er gebeurt als mensen ontevreden zijn, maar blijven zitten. Die onvrede zoekt toch zijn weg. Dan kunnen mensen gaan klagen. Vaak merk je dat mensen blijven zitten uit angst voor het onbekende of omdat ze (te) veel verdienen in de huidige functie. En dat is wel zonde, want het leven is kort.  Werner Hoenders

R. 10 jaar ago

Wat moeten we toch met uitspraken als: "de zoektocht naar een goede balans tussen willen & moeten", "Zonde om te blijven zitten want het leven is kort". Mijn schoonmoeder heeft ook van de tegelwijsheden in de wc. Leuk tijdverdrijf tijdens het plassen, maar meer ook niet. Natuurlijk zijn deze wijsheden waar, ze zijn waar omdat ze zo algemeen zijn dat ze altijd gelden. In jouw specifieke dagelijkse praktijk helpen ze dan ook niks.
Ik vind het gek wanneer een collega van mij maanden minder presteert omdat hij in een zelf-ontdek-cursus zit. Heb ik last van omdat ik zijn werk er voor een deel bij moet doen. Bizar om dit als bedrijf te betalen.

Frans van der Gouw 10 jaar ago

Bert, op de een of andere manier heb ik het gevoel dat je 'training' en 'coaching' iets teveel over een kam scheert. Het zijn twee totaal verschillende disciplines en behoeven dan ook een verschillende benadering. Frapant vind ik je stelling dat beide 'illusies' verkopen. Dat wordt nl. door de klant zelf bepaalt en niet zozeer door het 'eigen model' van de coach die zich daarmee tot goeroe verheft. Wat binnen een organisatie belangrijk is, is het willen en het kunnen van de werknemer; los van de functie die hij/zij heeft. Binnen competentiemanagement en performance management worden werknemers nog veel te vaak afgerekend op hun skills zonder dat daarbij de mens als mens wordt beschouwd. Daarin schuilt het gevaar dat de persoon zich sec richt op wat van hem/haar verlangt wordt zonder zich daarbij af te vragen of het leuk is om te doen. En wanneer blijkt dat het 'kunnen' niet genoeg aansluit op het verwachtingspatroon, dan onstaat er een conflict; hetzij op individueel, groeps of organisatieniveau. Op dat moment worden de werkzaamheden in beleving gekoppeld aan moeten wat een draagvlak voor problemen vormt. En wanneer in zo'n geval het probleem niet direct aanleiding is voor ontslag en de werknemer in principe niet wegwil; dan is coaching (het koppelen van persoonlijke kwaliteiten aan wensen) of training (het leren/ontwikkelen van vaardigheden) relevant; uitgaande van de gedachte dat in die situatie specialisten hun werk op professionele wijze uitvoeren zonder daarbij taken van managers ed. weg te nemen. Dat zijn zeker geen jarenlange trajecten en een goede begeleiding resulteert in direct resultaat. Binnen een bedrijfsmatige context is het altijd een kwestie van belangenverstrengeling tussen bedrijf en individu en beide zullen op eigen niveau MOETEN blijven investeren om de gewenste win-win situatie zoveel mogelijk na te streven. Het moeten mag in beide gevallen gebaseerd zijn op inzichten t.o.v. wederzijdse belangen. Rekening houdend met elkaar weet ieder voor zich waar hij/zij voor staat vanuit een vrije keuze om te 'willen moeten'. Coaches noch trainers zijn 'goeroes'. Zij opereren mens- en taakgericht binnen een context die vanuit de opdrachtgever (vaak de baas) wordt bepaalt. Zij leveren geen illusies maar geven inzicht in kwaliteiten die wellicht alsnog te mobiliseren zijn binnen een persoonlijke doelstelling. Zij streven niet naar jarenlange trajecten of extra belasting voor andere werknemers die het wegvallen of minder presteren van de coachee moeten compenseren. Zij staan het beste voor voor zowel de individu als de organisatie en de enige illusie die vaak als stigma meegedragen wordt is dat ze zo 'duur' zijn. Gebleken is dat de gemiddelde ROI (return on investment) vooralsnog in het voordel is van de organisaties die werken met training en coaching als onderdeel van de algemene ontwikkeling binnen het bedrijf. En daar werk ik graag aan mee.

Bert Overbeek 10 jaar ago

Beste Frans, ik scheer niet zozeer alle training en coaching over één kam, ik plaats kritische kanttekeningen bij de uitwassen. Goeroegedrag bij trainers en coaches is daarom zo verwerpelijk omdat de pseudogoeroe in een rol stapt waarin hij de alweter gaat uithangen. Vaak is die alweterij gebaseerd op een te positief zelfbeeld of een bepaalde denkwijze of visie; het persoonlijke wereldbeeld van de trainer of coach. In het verre oosten ben je niet zomaar goeroe, ook niet wanneer je jezelf er toe uitroept. Ik heb mensen gezien die zich na 3 jaar cursus kundalinimeester of zenmeester noemden. Kom daar eens om in Japan of Tibet! Daar duurt dat veel langer.
Je schetst een nogal optimistisch beeld van trainers en coaches, met name in het slot. Ik ben minder positief. Ik loop nu 15 jaar rond in het vak, en ik heb fantastische trainers en coaches gezien, die inderdaad bewerkstelligden wat jij verwoordt. Maar er is ook veel ‘ramsj’ in het vak. En dan kom je op mijn betoog hierboven uit.
Ook ben je optimistisch over organisaties: die kijken echt wel kritisch, zo veronderstel je, naar wat ze 'binnen trekken'. Ook dat is helaas niet zo. Kennis onder erg veel managers over opleidingsmanagement is niet zelden gering. Toets het maar eens. Ook hier geldt weer dat er natuurlijk veel goede zijn bij wie het anders is.
Al met al ben ik door je verhaal net zo min overtuigd als jij waarschijnlijke door het mijne. Dat mag gelukkig. Misschien ligt de waarheid ergens in ons midden. Of daarbuiten. Wie weet? Maar kritische kanttekeningen blijf ik plaatsen. Of gaan we heilige huisjes bouwen? Nee toch. Het trainings- en coachingsvak is prachtig, als het gedesemd is met kwaliteit. Dan biedt het inderdaad een prachtig instrument voor organisaties.   Maar het is juist mijn liefde voor het vak dat me kritisch maakt op ‘vervuiling’ en kwakzalvers, die het zo’n slechte reputatie geven.
En met louter optimisme bestrijd je dat niet.

Bert Huisman 10 jaar ago

Ik ben het met de tendens van het betoog van Bert Overbeek eens.

Daar waar het gaat om het scheiden van kaf en koren.

Daar waar het gaat om de evenwaardige relatie die er dient te zijn tussen coach en coachee. Daar past geen alwetende goeroe. Volgens mij zit daar ook niemend op te wachten.

De client is expert van zijn situatie, die heeft geen goeroe nodig. Bevordering van zelfsturing, inzichtelijk maken van kwaliteiten, herkennen van belemmerende overtuigingen zijn zomaar drie punten uit de coachpraktijk die de coachee helpen keuzes te maken, want dat is waar het om draait. Keuzes maken. Kiezen als bewuste actie om doelen te bereiken. Die doelen mogen ook persoonlijk zijn.

In werk gerelateerde coaching  is zeker van belang de doelstelling van de organisatie mee te nemen. De mens maakt nu eenmaal deel uit van systemen, werk is daar een van.

Per levensfase kan de keuze anders komen te liggen..
Loopbaanplanning, outplacement en dergelijke zijn belangrijke trajecten waarin beide partijen, werkgever en werknemer gebaat zijn bij goede keuzes. Niets is slechter voor de mentale gezondheid van een werknemer dan de dagen af te tellen in een niet (meer) passende job.

Een lichte aarzeling bekruipt mij bij de passage waar de manager wordt opgeroepen tot het aansturen van de coaches. Ik hecht sterk aan een goede verrtrouwensrelatie met zowel opdrachtgever als met de coachee. De onafhankelijke positie van de coach mag daarbij niet in het geding komen.

Kwaliteit is een goed criterium, vraag is alleen wie dat toetst. Ik hoop dat die toetsing breder is dan  uitsluitend degene die de rekening betaald.

Coaching is in mijn ogen mensen helpen zich persoonlijk en professioneel te ontwikkelen. Persoonlijk en professioneel, omdat die niet los van elkaar kunnen worden gezien.

Bert Huisman

Bert Overbeek 10 jaar ago

Dag Rob, er zijn gelukkig heel wat organisaties die dit doen, al dan niet met scorecards, want de meetbaarheid van gedrag verkoopt lekker. Zelf doe ik het al jaren zonder  in mijn bedrijf Pitcher Support. Maar dat weten mijn klanten wel (http://www.pitchersupport.nl)
Zo, en dat is dan weer voldoende reclame.

Gijsbert Dekker 3 jaar ago

Gelukkig moeten wij helemaal NIETS. Alleen jammer dat veel mensen geloven van wel. Van hun baas of van hun zelf. Het kan…Alleen maar doen waar je zin in hebt en wat goed voelt. Uiteraard horen daar wel consequenties bij zoals dat dat niet bij iedere werkgever past. Ik wens dat er steeds meer werkgevers komen die geloven in de kracht van de individu, en niets eisen van werknemers maar ze gewoon laten doen wat ze leuk vinden en waar ze goed in zijn. Dan worden we allemaal veel blijer en relaxter. Daarbij hoort dan wel dat iedereen op de juiste plek in een bedrif terecht komt die werkelijk bij hem of haar past. Dan bloeien de mooiste en meest kansvolle initiatieven op. Een bedrijf zal het meest bloeien en groeien als de mensen dat doen en dat kan alleen doir de mensen niets op te leggen maar te laten inzien wat het best bij hun natuurlijke motivatie en talenten past. De oorzaak van onder presteren is alleen dat iemand zelf niet inziet wat ie leuk vindt en waar ie goed in is en dat zijn baas dat niet inziet en van alles eist, oplegt, wil, wat niet bij de medewerker past.

Henriëtte van Tuil 3 jaar ago

Ik struikel al meteen over de eerste zin: “Organisatieontwikkeling, zeg maar de trainings- en coachingsbranche, is onmisbaar geworden, zo lijkt het.”
Organisatieontwikkeling is niet gelijk aan training en coaching! Training en coaching kan, naast andere middelen en interventies, bijdragen aan de gewenste ontwikkeling. Meer dan dat is het niet.

De start van deze bijdrage is daarmee in mijn ogen een valse start.

Gonnie Hoonhout 3 jaar ago

Beste Bert,
Mensen die aan andere mensen vertellen wat moet of zou moeten zijn volgens mij geen coach of trainer, maar adviseur of degene die hoger in een hierarchie staan. Als de organisaties echter gekwalificeerde coaches en trainers inzetten, is je probleem waarschijnlijk zo opgelost. Iets een beetje verdraaien en dat dan gaan weerleggen is een voorbeeld van een drogredenering. Dat jij dat hier doet, is wat ik vooral opmaak uit je stuk.
Hartelijke groet

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *